Yakınlık Yanılgısı

Bir arkadaşına on kelimelik bir liste okusan ve hemen ardından hatırladığı kelimeleri sorsan, muhtemelen listenin en başındaki birkaç kelimeyi ve en sonundaki birkaç kelimeyi hatırlar, ortadakileri unutur.

Psikolojide bu örüntüye "sıra pozisyonu etkisi" denir; listenin sonundaki kelimelerin hafızada daha taze kalması kısmına ise "yakınlık etkisi" adı verilir.

Zihnimiz, en son gördüğü ya da yaşadığı şeye orantısız bir ağırlık verme eğilimindedir.

Neden?

Bunun nedeni, beynin sınırlı bir hafıza kapasitesiyle sürekli güncel bilgiye öncelik vermek zorunda kalmasıdır. Eski bilgi zamanla soluklaşırken, en taze bilgi hâlâ canlı ve erişilebilir durur. Bu genelde faydalı bir kısayoldur, ama bir dönemin performansını değerlendirirken aynı kısayol ciddi bir yanılgıya dönüşebilir.

Geçen Yılın Yıldız Fonları

Bu eğilimin en somut örneklerinden biri fon seçiminde görülür. Yatırımcılar sıklıkla "geçen yıl en çok kazandıran fonlar" listelerine yönelir ve o fonlara yatırım yapar. Yatırım fonu tanıtım metinlerinde neredeyse her zaman yer alan "geçmiş performans gelecek dönem getirisi için bir gösterge teşkil etmez" uyarısı, aslında tam da bu eğilime karşı yapılan standart bir hatırlatmadır. 

Aynı eğilim tek tek hisseler için de geçerlidir. Son üç ayda değeri belirgin şekilde artan bir şirket, yatırımcının gözünde "yükseliş trendinde" bir şirket haline gelir. Oysa o üç aylık dönemin öncesindeki beş yılda şirketin nasıl bir performans gösterdiği, çoğu zaman aynı ilgiyi görmez.

Kısa Bir Dönem, Bütün Hikaye Değildir

Bir şirketin ya da fonun son birkaç ayının güçlü olması, doğal olarak dikkat çeker. Ama bu kısa dönem, o şirketin uzun vadeli borç yapısını, kâr marjı istikrarını ya da sektördeki konumunu tek başına yansıtmaz. Yakınlık yanılgısının riski tam olarak burada başlar; en taze veriyi, sanki tüm resimmiş gibi değerlendirmek.

Sonuçta zihnimizin son olana daha çok ağırlık vermesi doğal bir eğilimdir, ama bir yatırım kararı söz konusu olduğunda bu eğilimi fark etmek, kararın sadece son birkaç ayın rüzgarıyla değil daha geniş bir zaman diliminin verisiyle şekillenmesine yardımcı olabilir.

Hissedar ile Geniş Resme Bakmak

Yakınlık yanılgısının aksine, bir şirketi sadece son dönemiyle değil daha geniş bir veriyle değerlendirmek için: Hissedar.

• Şirketlerin geçmiş dönemlere ait finansal tablolarını inceleyebilirsin.
• Resmi açıklamaları, KAP duyuruları üzerinden takip edebilirsin.
• İlgilendiğin şirketleri izleme listene ekleyerek, kısa vadeli performansın ötesinde bir izleme yapabilirsin.