Yalnızca Görmek İstediğini Görmek

1960 yılında psikolog Peter Wason, katılımcılara basit görünen bir oyun sundu. Onlara "2-4-6" sayı dizisini gösterdi ve bu dizinin, kendisinin aklındaki gizli bir kurala uyduğunu söyledi. Katılımcılar kendi önerdikleri üçlü sayı dizilerini test edebilir, her denemede "evet bu kurala uyuyor" ya da "hayır uymuyor" cevabını alabilirdi. Kuralı bulduklarını düşündüklerinde açıklayabilirlerdi.

Çoğu katılımcı ilk aklına geleni denedi, örneğin "8-10-12" ya da "20-22-24" gibi ikişer artan diziler önerdi. Her seferinde "evet" cevabını alınca kendinden emin bir şekilde "kural, ikişer artan sayılardır" dedi. Oysa gerçek kural çok daha basitti; sadece artan herhangi üç sayıydı. Katılımcıların çoğu bu basit kuralı hiç bulamadı, çünkü kendi hipotezlerini çürütecek örnekleri değil, sadece doğrulayacak örnekleri denediler.

Doğrulamak mı, Çürütmek mi?

Wason'ın deneyi, bugün "doğrulama yanlılığı" olarak bilinen eğilimin erken bir kanıtıydı. İnsanlar bir fikre kapıldıklarında, o fikri test etmek için genellikle onu destekleyecek kanıtları ararlar. Fikri yanlışlayabilecek örnekleri aramak ise çoğu zaman akla bile gelmez.

Bir Hisseye İnanmanın Bedeli

Piyasada da benzer bir mekanizma işler. Bir yatırımcı bir şirket hakkında olumlu bir görüş oluşturduğunda, sonraki haberleri de bu görüşü onaylayacak şekilde okumaya eğilimli olabilir. Şirketin açıkladığı iyi bir haber "beklediğim gibi" diye değerlendirilirken, aynı dönemde gelen olumsuz bir gelişme "geçici, önemli değil" diye geçiştirilebilir. Oysa her iki haber de aynı şirkete, aynı ağırlıkta ait bilgilerdir.

Kuralı Çürütmeye Çalışmak

Wason'ın deneyindeki başarılı katılımcılar, doğru kurala genellikle kendi hipotezlerini bilerek yanlışlamaya çalışarak ulaştı. Azalan bir dizi ya da eşit sayılardan oluşan bir dizi önererek "hayır" cevabını almayı göze aldılar; bu sayede kuralın sandıklarından daha geniş olduğunu fark ettiler. Piyasada da benzer bir alışkanlık, bir görüşü sadece destekleyen değil, ona ters düşen haberleri de bilerek aramaktan geçebilir.

Wason'ın deneyi aslında basit bir gerçeği hatırlatıyor. Bir fikre ne kadar emin olursak olalım, o fikri sadece doğrulayan bilgiyle çevrili kalmak, gerçek resmi görmemizi engelleyebilir. Piyasada da bir şirket hakkındaki görüşü zaman zaman bilerek sorgulamak, o görüşün ne kadar sağlam olduğunu daha net ortaya koyabilir.

Hissedar ile Tüm Resme Bakmak

Wason'ın deneyindeki gibi, bir şirket hakkındaki görüşünü hem destekleyen hem çürüten verilerle sınamak Hissedar ile çok kolay! 

• Şirketlerin tüm resmi açıklamalarına KAP duyuruları üzerinden hızlıca ulaşabilirsin.
• Finansal tablolarını, sadece öne çıkan başlıklara değil, bütün verilere bakarak inceleyebilirsin.
• İlgilendiğin şirketleri izleme listene ekleyerek, zaman içindeki tüm gelişmeleri takip edebilirsin.